Psalm 72:1 | Verlangen naar meer: recht

Mark Veurink
Mark Veurink
14 augustus 2016

Psalm 72:1 | Verlangen naar meer: recht

image_pdfimage_print

Een eerlijke, rechtvaardige wereld: wie wil dat niet? Tegelijk zijn we allemaal verantwoordelijk voor onrecht. Dat verlangen naar recht is een aanwijzing voor God, die de wereld en ons op zijn eigen manier weer recht zet.
Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint toe.

Liturgie
Zingen: GKB Gezang 38 : 1 en 4
Stil gebed
Votum en groet
Zingen: LvK Gezang 285 : 1 en 3
Gebed
Lezen: 2 Samuël 12 : 1 – 9 en Psalm 72 : 1 – 20
Zingen: GKB Psalm 36 : 2 en 3
Preek over Psalm 72 : 1
Zingen: Opwekking 428
Leefregels
Zingen: Psalm 103 : 3 en 7 (GKB=LvK)
Gebed
Collecte
Zingen: LvK Gezang 21 : 1, 5 en 6
Zegen

Verlangen naar meer: recht

Introductie serie
Is er meer?
Meer dan het leven dat we zo goed kennen?
In ieder geval verlangen we ernaar.
Ik geloof dat onze verlangens wijzen naar iets dat groter is dan wij,
dat we in onze verlangens God kunnen ontmoeten.
In deze weken staan we bij een paar van die verlangens stil.
Bij geluk, schoonheid, recht, seksualiteit en spiritualiteit.
Vandaag het verlangen naar recht.
We lezen eerst over David, die geconfronteerd wordt met zijn onrecht: 2 Samuël 12:1-9.
Daarna lezen we Psalm 72.

Inleiding
dia 1 – vliegeren
Echte helden, ze bestaan!
We kennen helden van de TV, in alle soorten en maten:
van Brandweerman Sam tot James Bond.
Maar ze bestaan echt!

Ik luisterde deze week naar de radio,
en hoorde het verhaal van een jongetje en zijn vlieger.
Op vakantie was hij de hele tijd aan het vliegeren.
Leuk, alleen moet je wel opletten wáár je gaat vliegeren.
De beste plek om te vliegeren is nog altijd een leeg strand.
Maar ja, als je niet op het strand bent, en toch wilt vliegeren…
Je kunt het misschien al raden: dat ging mis.
De vlieger belandde in een boom.

dia 2 – vlieger in boom
Gelukkig is daar de radio.
Met zijn moeder belde dit jongetje de radio en vroeg om hulp.
Al snel kwam er een reactie binnen.
Het gesprek dat volgde, ging ongeveer zo:
-we hebben iemand aan de lijn die dicht bij de boom woont, toch?
-dat kun je wel zeggen, ik woon er 50 meter vandaan
-en kun je de vlieger zien zitten?
-ik ben er net even naartoe gelopen, en zag daar inderdaad de vlieger
-en heb je een ladder?
-ja, ik heb een ladder, maar die ladder is niet hoog genoeg,
de vlieger zit echt heel hoog in de boom
-heb je dan een andere manier om hem eruit te halen?
-dan moet iemand zonder hoogtevrees de boom in klimmen,
maar dat is nog best gevaarlijk, en ik heb wel hoogtevrees,
of je moet de brandweer erbij halen…

Tja, dat schiet natuurlijk niet op.
Flauw hoor, bellen, maar niet helpen…
Maar toen kwam het:
‘maar ik werk in de recreatiebranche,
en namens ons bedrijf wil ik een nieuwe vlieger geven.’
Het jongetje was superblij, zijn dag was weer helemaal goed.
Mooi toch?

dia 3 – verlangen naar meer: recht
Natuurlijk, je kunt grotere heldendaden bedenken,
maar ik vind ook zo iemand een held:
hij maakt het leven een beetje mooier.
Vliegers horen niet in de boom,
je hoort er mee te vliegeren,
en deze man zorgt dat het weer kan.
Anders gezegd: hij maakt het weer goed, hij zet het recht.
Daar gaat het vanmorgen over: we verlangen naar recht.

1. Verlangen naar recht
dia 4 – verlangen naar recht
Dat brengt ons bij Psalm 72.
Ook daar gaat het over dat verlangen naar recht.
Het verlangen naar een held die de wereld beter en eerlijker maakt.
In deze Psalm is dat een koning:
het is een gebed om een koning die recht doet.
Wie die koning is, dat is niet helemaal duidelijk.
Boven de Psalm staat dat Salomo hem heeft geschreven.
Maar helemaal aan het einde staat:
‘hier eindigen de gebeden van David.’
Ik houd het er maar op dat Salomo de Psalm heeft geschreven,
dat hij bidt om een rechtvaardige koning.
Dat bidt hij voor zijn opvolgers, maar ook voor zichzelf.

dia 5 – een groot rechtvaardigheidsgevoel
Salomo weet hoe verleidelijk het is oneerlijk te zijn.
Zijn vader, David, was daar ook niet aan ontkomen.
Ja, David was een fantastische koning, maar hij had zijn schaduwkanten.
Het meest bekend is zijn affaire met mevrouw Batseba,
die leidt tot de dood van haar man, Uria.
Het lijkt erop dat David er mee wegkomt.
Maar dan komt Natan, de profeet.
Natan vertelt David een verhaal over een arme man.
Hij heeft niet meer dan een lammetje.
Hij vertroetelt het als een dochter.
Als hij het even niet meer ziet zitten, kijkt hij naar zijn lammetje,
en voelt hij zich weer even gelukkig.
Maar er is ook een rijke man, met een enorme veestapel.
Hij krijgt bezoek, pakt het lammetje van de arme man,
roostert het en geeft het aan zijn gast te eten.

Als David het hoort, is hij woedend.
Dit kan zijn rechtvaardigheidsgevoel niet verdragen.
Hoe durft die rijke man?!
Hier moet recht worden gedaan.
Een gevoel dat mij ook vaak bekruipt.

dia 6 – slavernij
Bijvoorbeeld als ik het verhaal hoor van Maria, een Filipijnse vrouw.
Ze kreeg de kans om in Nederland te werken,
als huishoudelijke hulp voor een ambassadeur uit het Midden-Oosten.
7 Dagen per week werkte ze 18 uur per dag.
In plaats van de beloofde 250 euro per maand, echt een schijntje,
met een uurloon van 10 euro zou ze recht hebben op meer dan 5000 euro,
maar in plaats daarvan werd ze met 110 euro afgescheept.
Niemand kan er wat aan doen,
want een ambassadeur is diplomatiek onschendbaar…
Van zulke verhalen wordt ik net zo boos als David!

dia 7 – kijk je ook eerlijk naar jezelf?
Maar Davids rechtvaardigheidsgevoel keert zich tegen hemzelf!
‘Die man, koning David, dat bent u!’
David heeft een dubbele standaard:
hij ziet heel scherp waar anderen onrecht doen,
maar heeft een blinde vlek voor zijn eigen onrecht.
Ik ben bang dat we hierin op David lijken:
we zien heel goed welk onrecht anderen doen,
maar als wij nemen wat van een ander is,
zien wij het probleem niet.

Het gebeurt op grote schaal.
Nederland is rijk over de rug van arme landen.
En we proberen het nog goed te praten ook…
Met de economie gaat het niet geweldig,
en het eerste waar we op willen bezuinigen is ontwikkelingshulp…
En als we er even over nadenken,
dat we allerlei producten voor een belachelijk lage prijs kunnen kopen,
dan willen we er wel iets aan veranderen, maar we kunnen het niet.
We verlangen naar recht, maar brengen er weinig van terecht.

2. Een aanwijzing voor God
dia 8 – een aanwijzing voor God
Het klinkt misschien gek,
maar dat verlangen naar recht is een sterke aanwijzing voor dat er meer is!
Nee, je kunt niet bewijzen dat God bestaat,
maar als je niet in een god gelooft,
wordt het wel moeilijk dat verlangen te verklaren.
Daarom noem ik het een aanwijzing voor God.

dia 9 – gerechtigheid komt van God
In Psalm 72 wordt die koppeling met God ook gemaakt:
‘geef, o God, uw gerechtigheid aan de koningszoon.’
Dan gaat het vooral even om de woorden ‘uw gerechtigheid’.
Salomo weet dat gerechtigheid niet zomaar iets moois is,
maar dat het van God komt.
God is eerlijk, God is rechtvaardig,
en Salomo en zijn opvolgers kunnen dat ook zijn als ze Gods gerechtigheid krijgen.

dia 10 – zonder God geldt het recht van de sterkste
Als God niet zou bestaan,
waar zou dan dat rechtvaardigheidsgevoel vandaan moeten komen?
Als deze wereld en als ons leven toevallig is ontstaan,
dan bestaat er helemaal niet iets als recht en onrecht,
dan geldt er maar een regel: the survival of the fittest, de sterkste overleeft.
Dan zijn mensen net zoals dieren:
als dieren elkaar lelijk behandelen is dat nog geen onrecht,
dan hoort dat gewoon bij hoe dieren zijn.

Maar de meeste mensen trekken die conclusie niet.
‘Je moet je eigen waarheid vinden’ en ‘je moet doen wat goed voelt’,
dat zijn zinnen die overal langs komen.
Maar wat nu als het voor mij goed voelt
om met de auto zo veel mogelijk fietsers aan te rijden?
Iedereen is het erover eens dat dat niet goed is,
en niet alleen omdat we het fout vinden,
maar gewoon omdat het fout is.

Ik las laatst ergens, ik ben vergeten waar,
een verhaal over een student die een scriptie had geschreven
over ‘moreel relativisme’, de gedachte dat jij bepaalt wat goed is.
Zijn docent vond het een heel goede scriptie,
hij was het er alleen absoluut niet mee eens.
Hij gaf de student een 1.
De student vroeg: ‘waarom hebt u mij een 1 gegeven?’
‘Omdat ik het lettertype lelijk vind,’ was het antwoord.
‘Maar dat is niet eerlijk!’ zie de student.
‘O,’ zei de docent, ‘ik vind van wel,
en volgens jouw scriptie mag ik zelf bedenken wat eerlijk is.’

dia 11 – mensen kunnen niet bepalen wat ‘recht’ is
Waar haal je het recht vandaan
tegen anderen te zeggen dat jij weet wat goed is en zij niet?
Dat kan alleen als niet wij, mensen, bepalen wat eerlijk is,
maar iets dat groter is dan wij.
Zoals in Psalm 72:
Salomo wil niet zomaar een rechtvaardige koning zijn,
hij bidt om Gods gerechtigheid.
Want God weet wat recht is en wat niet.
Sterker nog: hij is de Rechtvaardige in eigen persoon.
Daarom zegt de New Yorkse predikant Tim Keller:
‘mensen weten dat er een God is, maar ze drukken het besef weg.’

3. God zet alles recht
dia 12 – God zet alles recht
Dan houden we nog wel een probleem over.
Als ons verlangen naar recht een aanwijzing is dat God bestaat,
waarom doet hij dan niets?
We zijn niet gemaakt voor een oneerlijke wereld,
maar leven er wel middenin…
Ontglipt het God soms ook, net als ons?
Is dat dan niet juist een aanwijzing dat hij niet bestaat?

dia 13 – profetie over een andere koning
Als je Psalm 72 goed leest,
zie je dat het meer is dan een gebed om een goede koning.
Neem bijvoorbeeld vers 5: ‘moge hij leven zolang de zon bestaat.’
Of vers 8: ‘moge hij heersen van zee tot zee, van de Grote rivier tot de einden der aarde.’
Dat gaat niet meer over Salomo en zijn opvolgers,
het is een profetie over een andere koning: koning Jezus.
Een koning die recht doet aan de zwakken,
een koning die redding biedt aan de armen,
uiteindelijk was ook Salomo niet zo’n koning.
Jezus wel, hij is onze held!

dia 14 – bij recht doen hoort straf
Er staat nog iets over deze koning, in vers 4:
‘moge hij de onderdrukker neerslaan.’
Deze koning is niet een lieve knuffelkoning.
Dat zou niet eerlijk zijn.
Neem nou die onschendbare ambassadeur met zijn huisslavin.
Maria is ontsnapt, ze leeft weer in vrijheid.
Maar is daarmee recht gedaan?
Om te beginnen heeft ze niet het geld gekregen waar ze voor heeft gewerkt.
En die ambassadeur is er gewoon mee weggekomen,
net zoals David dacht er mee weg te kunnen komen,
hij is er op geen enkele manier voor gestraft.
Er wordt pas recht gedaan aan Maria als die ambassadeur gestraft wordt!
Zo’n koning is Jezus: hij laat het onrecht niet lopen.

Maar dan hebben wij wel een probleem.
Want ik kan makkelijk aanwijzen dat die ambassadeur straf moet krijgen,
maar ik breng het er niet beter vanaf.
Dat is de les van David: wij doen net zoveel onrecht.
Ik heb dan wel geen slaaf in huis,
maar er werken wel slaven aan mijn voedsel, mijn kleding en mijn telefoon.
Als Jezus alles rechtzet, kan ik niet langer leven.

dia 15 – Jezus redt van de straf
Er is meer nodig: dat Jezus ons rechtzet.
God kan niet anders dan tegen ons zeggen: ‘verdwijn uit mijn ogen’.
Het grote wonder is dat hij het tegen Jezus heeft gezegd, aan het kruis.
De enige die wel rechtvaardig was.
Dat er zoveel onrecht in de wereld is, betekent niet dat het God ontglipt.
Met Jezus is het grote reddingsplan ingezet.
Maar wel op Gods eigen, langzame, ingehouden manier.
Alleen zo kan hij recht doen
zonder alles en iedereen te moeten vernietigen.

4. Zoeken naar recht
dia 16 – zoeken naar recht
We verlangen niet voor niets naar recht:
Jezus zorgt ervoor dat overal recht wordt gedaan.
Maar wat moeten wij dan met onrecht?
Psalm 72 zegt nog iets over Jezus:
‘moge in zijn dagen de rechtvaardige bloeien.’
Als Jezus koning is, bloeit ook de rechtvaardige:
wij mogen zoeken naar recht.

dia 17 – wees ontevreden met onrecht
En dat begint hiermee: wees ontevreden met onrecht.
In Matteüs 5 zegt Jezus: ‘gelukkig wie hongeren en dorsten naar gerechtigheid.’
Het is makkelijk om je maar bij het onrecht neer te leggen,
om ervoor te kiezen niet te willen weten
wat er allemaal voor oneerlijks gebeurt in deze wereld.
Al die ellende… je verandert er toch niets aan!
Jezus zegt juist dat je het verlangen naar recht niet moet verstoppen.
Voel de pijn maar van zo’n huisslavin.
Wees maar boos, verontwaardigd, over zo’n oneerlijke wereld.

dia 18 – span je in voor recht
En als je daar echt boos om bent, zoals Jezus,
span je dan ook in voor recht.
Eerlijk is eerlijk, dat blijft ongemakkelijk.
Wat kan ik nou doen voor een eerlijke wereld?
Kan ik daar ooit genoeg voor doen?
Maar toch: span je in voor recht.
Probeer meer te weten te komen over de dingen die je koopt:
waar komen ze vandaan, wie hebben eraan gewerkt?
Jezus zag mensen nooit als middelen, maar als personen.
Onze keuzes kunnen echt verschil maken voor personen,
ook al verander je de wereld er niet direct mee.
Maar dat mag je aan God overlaten.

dia 19 – zie Gods genade in wat je hebt
Zie vooral ook Gods genade in wat je hebt.
In Nederland zijn je rechten goed geregeld,
en dat is iets om blij mee te zijn.
Maar er zit ook een gevaar in: dat je het normaal gaat vinden.
Als je overal recht op hebt, is het helemaal niet bijzonder meer.
Je krijgt ‘slechts’ waar je recht op hebt.
Als je denkt dat je overal maar recht op hebt,
en in Nederland is dat vaak ook nog zo,
dan kun je er niet meer tevreden en blij mee zijn.
Terwijl al die prachtige regelingen en voorzieningen pure genade zijn!
God geeft je zoveel meer dan waar je recht op hebt: zijn genade.

‘Genade, zo oneindig groot.’
Het is een lied van John Newton,
die eerst in de slavenhandel werkte,
maar later streed voor de afschaffing van de slavernij.
Laten wij het ook zingen, voor de God die ons recht zet.
Amen.