Psalm 22:15 | De ontmanteling van de mens

Mark Veurink
Mark Veurink
2 april 2017

Psalm 22:15 | De ontmanteling van de mens

image_pdfimage_print

Psalm 22 sluit naadloos aan bij het lijden van Jezus. Jezus wordt onmenselijk behandeld. Maar wie er pas echt ontmanteld wordt, dat zijn wij! Bij het kruis wordt zichtbaar waar mensen toe in staat zijn. Durf je te kijken, als stap naar heling?
Voor wie deze preek in een kerkdienst wil gebruiken: graag ontvang ik een melding op hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint toe.

Liturgie
Zingen: LvK Gezang 177 : 1, 2 en 5
Stil gebed
Votum en groet
Zingen: LvK Gezang 392 : 1, 3 en 5 (Frysk)
Gebed
Kinderen naar club
Lezen: Psalm 22 : 15 – 19 en Matteüs 27 : 27 – 38
Zingen: LvK Gezang 183 : 2 en 3
Preek over Psalm 22 : 15
Zingen: Opwekking 706
Kinderen terug
Leefregels (wet als belofte)
Zingen: Psalm 144 : 2 en 6 (GKB=LvK)
Gebed
Mededelingen
Collecte
Zingen: GKB Gezang 111
Zegen

De ontmanteling van de mens

Inleiding
dia 1 – zwart
Vandaag staan we voor de derde keer stil bij Psalm 22.
En de Psalm blijft pijnlijk!
Eerst ging het over de pijn van het door God verlaten zijn.
Daarna over de pijn van het bespot worden.
In de verzen van vandaag is de pijn lichamelijk.
Hier wordt iemand letterlijk gesloopt.
Zoals je een auto sloopt.

dia 2 – Olav
Bij auto’s hoort dat er nu eenmaal bij:
na 20, 25 jaar trouwe dienst
belanden de meeste auto’s op de sloop.
Bijvoorbeeld Olav, onze eerste echte auto.
We waren zo blij dat we überhaupt een auto hadden,
dat we hem een naam hebben gegeven.
De lak vertoonde barstjes,
de achterbumper had een andere kleur dan de rest van de auto,
maar voor 600 euro kun je niet al te kritisch zijn.

We hebben heel wat plezier van Olav gehad,
maar uiteindelijk werd het tijd voor een andere auto.
Voor Olav kregen we nog 100 euro terug.
En ja, Olav belandde op de sloop.
Of, zoals het zo mooi heet, bij het ‘demontagebedrijf’.
De ontmanteling van Olav kon beginnen!

dia 3 – sloop
Ik was er niet bij,
maar ik stel me zo voor dat ze eerst de waardevolle onderdelen verwijderd hebben.
Ik had in ieder geval al een begin gemaakt door de autoradio er uit te halen.
De velgen waren nog wel wat waard,
de stoelen, het dakraampje, het motorblok misschien.
Olav werd steeds verder uitgekleed,
om uiteindelijk tot een blok staal te worden geperst.

dia 4 – de ontmanteling van de mens
Met dingen gaat dat zo.
Maar met mensen?!
Psalm 22 beschrijft het!
Ik gebruikte net al het woord ‘ontmanteling’.
Dat woord vat dit gedeelte van Psalm 22 heel aardig samen.
Het gaat hier over de ontmanteling,
niet van een auto, maar van de mens!

1. De ontmanteling van Jezus
dia 5 – de ontmanteling van Jezus
In Psalm 22 wordt een mens ontmanteld,
ontleed, tot er niets meer van hem over is.
Alle menselijke waardigheid verdwijnt.

dia 6 – Psalm 22 past – alweer – naadloos bij Jezus
Het is een Psalm van David,
maar de woorden van vandaag zijn in Davids leven niet terug te vinden.
David had zijn vijanden, David is jaren op de vlucht geweest,
maar dit is hem bespaard gebleven.
Zijn tegenstanders hebben hem nooit te pakken gekregen,
hebben de kans niet gekregen David op gruwelijke wijze te doden.
Misschien zingt David hier over zijn grootste angst,
maakt hij het in gedachten al mee.
Ik weet het niet.

Wat ik wel weet, is dat ik direct Jezus herken.
Jezus moest het meemaken.
Wéér past Psalm 22 naadloos bij Matteüs 27.
Trouwens, wel opvallend dat hoe verder we in Psalm 22 komen,
hoe verder het terug is in Matteüs, maar dat terzijde.
Het barst van de overeenkomsten,
laten we ze maar gewoon eens langs gaan.

dia 7 – vs 16: dorst
We beginnen in vers 16.
‘Mijn kracht is droog als een potscherf,
mijn tong kleeft aan mijn gehemelte.’
Het kost geen enkele moeite Jezus hierin te herkennen.
Hij roept het zelf aan het kruis: ‘ik heb dorst!’
Het lijkt vriendelijk van de soldaten dat ze Jezus iets te drinken aanbieden..
Maar ze spelen een spelletje met Jezus.
Jezus doet daar niet aan mee: hij weigert te drinken.

dia 8 – vs 17a: een woeste bende
Het ‘spel’ van de soldaten komt terug in vers 17:
‘Honden staan om mij heen, een woeste bende sluit mij in.’
Nu ben ik bang voor honden,
dus ik zie ze al op me af komen en me tegen de grond werken.
Bedenk in ieder geval dat in Israël honden niet als huisdier werden gehouden.
Iemand voor ‘hond’ uitmaken, was zo ongeveer de grofste belediging.
Honden waren onreine dieren, een bron van ziektekiemen.
Denk aan smerige zwerfhonden die gewend zijn te vechten voor hun leven.

Deze honden spelen graag een spelletje met Jezus.
‘Jij bent toch de koning?!
Hier heb je je koningsmantel.
O, wacht even, een koning zonder kroon, dat kan natuurlijk niet.
Dan maken we er zelf wel een!’
Van doorntakken maken ze een kroon en zetten hem Jezus op.
Dat zal niet zachtzinnig zijn gegaan, de kroon is ongetwijfeld stevig aangedrukt.
In een kring staan ze om Jezus heen: ‘gegroet, Jodenkoning.’
Ze duwen hem tegen de grond, spugen op hem, en slaan hem in het gezicht.
Jezus is voorwerp van hun spelletje.

dia 9 – vs 17b: handen en voeten doorboord
Psalm 22 gaat verder: ‘zij hebben mijn handen en voeten doorboord.’
Het is heel moeilijk dan níet aan Jezus te denken!
De volgende stap in de ontmanteling van Jezus.
Het kruis is de wreedste manier om iemand te executeren.

dia 10 – vs 19: kleren verdeeld
En dan die kleren.
In de Psalmen voor Nu: ‘mijn kleren hebben ze alvast verdeeld’.
De spijker op zijn kop: ‘alvast’.
Jezus is nog niet dood, maar zijn kleren zijn al afgepakt.
Op schilderijen wordt Jezus dan vaak nog afgebeeld
met een bedekkende doek om de schaamstreek.
Reken er maar op dat Jezus daar naakt hangt!
Ontmanteld in de meest letterlijke zin: zijn kleding is afgenomen.
Zijn laatste waardigheid.
Normaal worden mensen in hun mooiste kleren begraven.
Jezus wordt het afgepakt, nog voor hij gestorven is.

dia 11 – totale vernietiging!
Het komt allemaal samen in vers 15:
‘als water ben ik uitgegoten, mijn gebeente valt uiteen,
mijn hart is als was, het smelt in mijn lijf.’
Dit is de totale vernietiging.
Als je het je voorstelt, doet het pijn aan je ogen.
Dit is niet te beschrijven, zó ontluisterend!
Jezus wordt ontleed, tot er niets van hem over is.

2. De ontmanteling van de mensheid
dia 12 – de ontmanteling van de mensheid
Toen ik me in dit stukje van Psalm 22 begon te verdiepen,
viel ik van de ene in de andere verbazing:
wat sluit deze Psalm naadloos aan bij wat Jezus doormaakt!
Maar is Jezus de enige die hier ontmanteld wordt?

dia 13 – mensen laten zich van hun lelijkste kant zien
Ik begon plaatsvervangende schaamte te voelen,
voor hoe de soldaten met Jezus omgaan.
De mens laat zich hier van zijn akeligste kant zien!
Voor Jezus moet het afschuwelijk zijn geweest,
maar wat mankeert die soldaten?!
Hoe kunnen zij er plezier in hebben een mens zo te zien lijden?
Hoe bestaat het dat je daar een spel van maakt?
Als Jezus dan zo nodig uit de weg geruimd moet worden,
mag Jezus dan niet tenminste de kans krijgen om waardig te sterven?

Maar Jezus krijgt de kans niet.
Geen snelle dood: zijn lijden wordt nog even uitgerekt.
De soldaten hebben graag nog wat lol van Jezus.
Ze spelen koninkje met hem, uiteraard volgens hun spelregels.
Jezus moet het over zich heen laten komen.
Ze genieten van zijn pijn.
En dan het verdelen van de kleren:
hadden ze niet tenminste het fatsoen kunnen hebben
daarmee te wachten tot Jezus dood was?
Dit is grafroof nog voor de dood is ingetreden.
Dat een mens sterft, doet er niet toe,
maar een kans om jezelf te verrijken kun je natuurlijk niet laten liggen…

Dit is een ordinaire lynchpartij.
Mensen die alle remmen los gooien.
Ze worden vast opgejut door elkaar, maar dat kan toch geen excuus zijn?
In wat hier gebeurt, is niets menselijks meer te ontdekken.
Niet alleen Jezus wordt hier ontmanteld,
van alle menselijke waardigheid ontdaan.
Het geldt net zo goed voor de soldaten en de omstanders:
de mensheid laat hier het ware gelaat zien.
De mensheid heeft haar menselijkheid verloren, is failliet.

dia 14 – het kwaad zit diep in ons
Nee, ik was niet een van die soldaten.
Nee, wij waren niet de omstanders.
Maar zij staan voor de mensheid.
Het begon met Adam, die graag als God wilde zijn.
Hij heeft de hele mensheid meegesleept in zijn val.
Hier wordt de uiterste consequentie getrokken:
de Zoon van God wordt vermoord.
Natuurlijk, van deze slechte kant laten we ons niet vaak zien.
We proberen het met elkaar uit te houden, het leefbaar te laten.
Gelukkig maar!
Maar ík geloof dat wij door en door slecht zijn.
Dat wij uiteindelijk niet zo anders zijn dan die soldaten.

Jezus wordt ontmanteld, ja,
maar hij laat zich niet verleiden met gelijke wapens terug te vechten.
Jezus blijft overeind.
Wij zijn het die hier echt ontmanteld worden,
worden ontdaan van schone schijn.
Het kwaad zit heel diep in mij.
Dát is pas ontluisterend!
Ook wíj staan naakt!
Hier zijn we dus toe in staat, dit zijn wij.

Dat is geen leuk verhaal.
De bijbel doet dan ook niet aan sprookjes,
wil het niet allemaal net even wat mooier maken dan het is.
Het gaat over de echte wereld en echte mensen,
die door en door zijn aangetast door het kwaad.
Over een mensheid die zichzelf in de afgrond stort.
Maar ook over God die het daar niet bij laat!

3. Op weg naar heling
dia 15 – op weg naar heling
Het lijkt op één grote mislukking uit te lopen.
Jezus op de meest gruwelijke wijze gedood,
de mensheid die de schone schijn afwerpt en haar ware gelaat laat zien.
Maar er is meer.
In deze puinhopen begint de weg van heling!

dia 16 – God heeft het in de hand
Het loopt God niet uit de hand.
Psalm 22:16 wijst op God:
‘ú legt mij neer in het stof van de dood.’
Mensen maken er een puinhoop van.
Mensen blijken tot de meest verschrikkelijke dingen in staat te zijn.
Maar er is meer aan de hand.
Op een of andere manier heeft God het in de hand.

Ik zei al: Jezus blijft overeind.
Als ik Jezus was, dan wist ik het wel.
Ik had zo veel mogelijk mensen in mijn val meegesleept.
Zoals Simson.
Aan het einde van zijn leven wordt hij gevangen
en tentoongesteld voor duizenden Filistijnen.
Simson laat nog een keer zijn kracht zien,
en laat de tempel waar ze zijn instorten.
En dan staat er, Rechters 16,
‘zo maakte Simson bij zijn dood meer slachtoffers
dan tijdens zijn hele leven.’

dia 17 – Jezus blijft vol liefde!
Als ik Jezus was, zou ik het als Simson doen.
Mensen die zo slecht zijn, verdienen geen leven.
Maar ik ben Jezus niet – en dat is maar beter ook, voor ons allemaal!
Jezus reageert anders.
Bij Jezus geen enkel verwijt.
Misschien nog wel bijzonderder dan de dingen die Jezus aan het kruis zegt,
is wat Jezus er niet zegt.
Jezus zegt niet: ‘val toch allemaal dood!’
Ook niet: ‘hier zul je voor boeten!’
Of: ‘verdwijn uit mijn ogen!’
Jezus ziet onze slechtste kant, en blijft ons liefdevol aankijken!

dia 18 – God wil zijn licht in je laten schijnen
God laat ons tot het uiterste gaan, hij grijpt niet in,
zodat wij tot de ontdekking komen wie we zijn,
hoe verstrengeld wij zijn geraakt met het kwaad.
Dat is de eerste stap op weg naar heling.
Om verder te komen is het nodig de naakte waarheid onder ogen te zien.
De confrontatie met onszelf aan te gaan.
In de psychologie is dat een belangrijk inzicht:
je kunt je verleden pas echt verwerken
als je je verleden onder ogen ziet.
Je kunt doen alsof er niets gebeurd is,
maar je houdt jezelf voor de gek,
en je verleden blijft ongemerkt je leven beheersen.
Genezing begint met kijken.
Zo is het met God ook: hij wil je nieuw maken,
je van het kwaad genezen,
en dat begint met eerlijk naar jezelf kijken.

Uit onze brokstukken gaat God verder.
In die hele ontmanteling van Jezus én van de mensheid
is uiteindelijk God aan het werk met zijn plan van heil.
God legt de donkerste hoeken van je hart bloot,
niet om jou pijn te doen,
maar om er het licht van zijn liefde in te laten schijnen.
Zodat hij je nieuw kan maken.

4. Durf je te kijken?
dia 19 – durf je te kijken?
Jezelf onder ogen komen,
erkennen hoe diep het kwaad in jou zit, dat is heftig!
Kun je dan nog met jezelf leven?
Durf je te kijken?

dia 20 – vluchten voor de ongemakkelijke waarheid?
Het liefst vlucht ik van de ongemakkelijke waarheid.
Sus ik mijzelf met de gedachte dat het wel meevalt.
Natuurlijk doe ik niet alles goed, dat weet ik ook wel,
maar kom op, door en door slecht?!
Wat is het moeilijk het kwaad in jezelf te zien.
Bovendien, als je iets verkeerd doet,
dan zijn er altijd wel verzachtende omstandigheden aan te voeren…

Misschien is het ook wel schaamte.
Als je eerlijk naar jezelf kijkt,
dan is de logische reactie: je dood schamen.
Voor die soldaten voel ik plaatsvervangende schaamte.
Maar als ik laat doordringen dat het net zo goed over mij gaat,
dan is de schaamte niet meer plaatsvervangend.
Hoe hebben wij het kwaad kunnen omarmen?
Wat bezielde ons de duivel binnen te laten?
Hoe kan ik God onder ogen komen?

dia 21 – kijken is het begin van heling!
Genoeg redenen om niet te kijken.
Maar toch: zie jezelf onder ogen, stop met vluchten.
Want het is niet Gods bedoeling je ontredderd achter te laten!
God wil je niet in een depressie storten,
God wil je juist heel maken!
God wil het kwaad uit jouw leven bannen,
wil je weer leren zuiver lief te hebben.
Jezelf onder ogen zien is een stapje in het proces van heling,
een stapje om mens te worden zoals God je bedoeld heeft.

dia 22 – ons past bescheidenheid
Laat het je bescheiden maken!
Het is zo makkelijk de schijn hoog te houden,
onszelf groot te houden en zelfvoldaan de wereld in te kijken.
Zo makkelijk om over alles en iedereen een oordeel klaar te hebben.
Maar waar halen we het recht vandaan?

Nee, ons past geen grote mond, ons past bescheidenheid.
Zoals een zware crimineel, die jaren gezeten heeft,
zijn fouten eerlijk onder ogen heeft gezien,
en niet langer op de oude voet verder wil.
Hij wil dat anderen van zijn fouten kunnen leren,
en vindt zijn nieuwe levensdoel in het geven van voorlichting.
Hij heeft het afgeleerd anderen te veroordelen,
omdat hij weet dat hij met elk oordeel ook zichzelf veroordeelt.
In plaats daarvan is hij met mensen bewogen.

De ontmanteling van de mens – daar waren we begonnen.
Wij zijn tot het ergste in staat.
Maar God is groter!
Hij laat ons kwaad meewerken aan het goede.
Hij wil je een nieuw mens maken.
Durf je te kijken?
Amen.