NGB Artikel 7 | Woord en Geest: wat heeft de bijbel vandaag te zeggen?

Mark Veurink
Mark Veurink
11 februari 2018

NGB Artikel 7 | Woord en Geest: wat heeft de bijbel vandaag te zeggen?

image_pdfimage_print

De bijbel is een oud boek. Hoe kun je de bijbel vandaag toepassen? Dat is het werk van de Geest: zonder hem is de bijbel een dode letter, met hem hoor je Gods stem voor vandaag. Deze preek is 3e in een serie van 3 over de bijbel.
Voor wie deze preek in een kerkdienst wil gebruiken: graag ontvang ik een melding op hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint toe.

Liturgie
Zingen: LvK Psalm 19 : 3
Stil gebed
Votum en groet
Zingen: Opwekking 687
Gebed
Lezen: Nehemia 7:72b – 8:12, Lucas 24 : 13 – 35 en NGB Artikel 7
Zingen: GKB Gezang 118 : 2 en 3
Preek
Zingen: GKB Psalm 25 : 2, 4 en 7
Geloofsbelijdenis
Zingen: Opwekking 461
Gebed
Collecte
Zingen: LvK Gezang 481 : 1, 2 en 4
Zegen

Woord en Geest: wat heeft de bijbel vandaag te zeggen?

Introductie voor lezing
Even het geheugen opfrissen.
Vanmiddag is de laatste leerdienst over de bijbel.
2 Weken geleden zijn we begonnen met de vraag: waar leer je God kennen?
We hebben het toen gehad over de schepping en Gods Woord.
Vorige week gingen we verder: waarom zou je de bijbel serieus nemen?
De bijbel presenteert zichzelf als meer dan een menselijk boek.
Natuurlijk blijft dat een kwestie van geloof,
maar er zijn wel degelijk argumenten te geven
voor dat de bijbel is wat het zegt dat het is.

En dan komen we bij het thema van vandaag:
wat heeft de bijbel vandaag te zeggen?
Kijk, als de conclusie van vorige week was geweest
dat de bijbel een aardig boek is, maar geen boek van God,
dan zouden we die vraag helemaal niet hoeven te stellen.
Maar juist als je zegt dat de bijbel gezag heeft,
dan moet je ook wat met wat de bijbel zegt.
Of het je nu aanstaat of niet.

2 Weken geleden zei ik al dat een van de aanleidingen voor deze serie
de discussie is over vrouwelijke ambtsdragers in de kerk.
Als je de bijbel toch al geen gezag toekent,
dan is dat helemaal niet zo’n ingewikkelde vraag:
natuurlijk mogen vrouwen ambtsdrager zijn, dat snapt toch iedereen?!
Maar als je de bijbel serieus wilt nemen,
dan loop je aan tegen teksten van Paulus waarin hij onder andere schrijft
dat het een vrouw niet is vergund te spreken in de gemeente
Wat moet je daar dan mee?

Daarover gaat het vandaag.
Nee, niet over vrouw en ambt.
Die vraag laat ik bewust liggen.
Wel over de achterliggende vraag:
hoe kun je wat in de bijbel staat naar vandaag vertalen?

We gaan nu eerst lezen:
Nehemia 7 : 72b – 8 : 12, over een hernieuwde kennismaking met Gods Woord,
Lucas 24 : 13 – 35 over wat er gebeurt als Jezus de bijbel uitlegt
en Artikel 7 uit de NGB, over de duidelijkheid van de bijbel.

Inleiding
dia 1 – camera
Laatst kwam ik deze tegen: mijn oude fotocamera.
Deze camera kocht ik toen ik 15 was.
Een jaar lang heb ik al mijn inkomsten opzij gelegd
om deze camera te kunnen kopen.
Wat was ik er blij mee!

Laatst kwam ik hem weer tegen.
Verstopt achterin een kast.
Al jaren niet meer aangeraakt.
Dus enigszins weemoedig, dat wel, heb ik hem maar op marktplaats gezet.
Ik heb 1 bieding gekregen: 20 euro. Inclusief verzending.
Dat vond ik te weinig.
Zoals jullie zien: ik heb hem nog altijd niet verkocht.

Maar waarom niet?
Wat is er mis met deze camera?
Nou, heel simpel: hij is analoog.
Je stopt er een fotorolletje in, van 24 of 36 foto’s,
is het rolletje vol, dan stop je hem in een donker kokertje,
breng je hem naar Kruidvat om te laten ontwikkelen,
en een week later zie je eindelijk hoe je foto’s geworden zijn.
Ik heb deze camera op het verkeerde moment gekocht:
net voor de opkomst van de digitale fotografie.
Dat maakt deze camera waardeloos.
Leuk voor de nostalgische waarde, leuk voor excentrieke hobbyisten,
maar niet meer geschikt voor gewoon gebruik.
Zo snel kan het gaan…

dia 2 – zwart
Nu is deze camera nog maar 15 jaar oud.
Ga je verder terug in de tijd, dan wordt het alleen maar erger.
Wie gebruikt er nou nog een autotelefoon?
Nee, geen carkit, maar een heuse telefoon aan boord.
Wie doet de was nou nog met een wasbord?
Wie laat zich nou opereren door een arts die een handboek uit 1512 gebruikt?
Precies: helemaal niemand!

dia 3 – Woord en Geest: wat heeft de bijbel vandaag te zeggen?
Maar de bijbel is nog veel ouder!
Hoe kun je de bijbel vandaag serieus nemen?
Daar gaat het vanmiddag om: wat moet je toch met de bijbel?
Dan kom je uit bij het werk van de Geest,
want door Geest is de bijbel geen dode letter.
Daarom is het thema:
Woord en Geest – wat heeft de bijbel vandaag te zeggen?

1. Een verouderd boek?
dia 4 – de bijbel: interessant maar onbruikbaar?
De bijbel is een oud boek.
Het laatste bijbelboek is nog voor het jaar 100 geschreven.
Is de bijbel niet gewoon een verouderd boek?
Boeiend voor wie in geschiedenis geïnteresseerd is,
maar niet bruikbaar voor het dagelijks leven in de 21e eeuw.

Nu is het een beetje flauw om alleen maar op leeftijd af te gaan.
Iemand van 70 kan zich geestelijk nog 30 voelen,
en naar het schijnt blijven vooral mannen graag eeuwig kind.
De leeftijd van de bijbel zegt niet alles:
een oud boek kan wel degelijk verfrissend blijven.
Kijk dan liever naar de inhoud van de bijbel.

dia 5 – regels die ver van ons af staan
Maar of het daar beter van wordt?
Want wat staat er zoal in die bijbel?
Nou, bijvoorbeeld bouwvoorschriften:
‘als u een huis bouwt, moet u het dak voorzien van een balustrade.’
Nu gelden in Nederland uitgebreide woningbouwwetten,
maar voor zover ik weet is deze bepaling daar niet in opgenomen.
Nu is dit tenminste nog een regel waar niemand aanstoot aan zal nemen.
Maar wat met een regel als: ‘een oog voor een oog, een tand voor een tand’?
Dat komt op ons nogal ongeciviliseerd over.
Zo gaan we toch niet met elkaar om?
Sterker nog: in het Nederlands recht valt dat onder eigenmachtig optreden,
en daar kun je zelfs voor bestraft worden!
Of nog een graadje erger:
regels voor hoe om te gaan met buitgemaakte vrouwelijke krijgsgevangenen.
Maar die regels zouden wij al zien als grove schending van de mensenrechten.

Dat is het Oude Testament, maar het Nieuwe Testament kan er ook wat van.
Die regels over de plek van de vrouw in de gemeente bijvoorbeeld.
Maar ook over haar plek in het huwelijk – onderdanig aan haar man.
Die mannen mogen dan weer meerdere vrouwen hebben,
al moeten ambtsdragers het volgens 1 Timoteüs 3 bij 1 vrouw houden.

dia 6 – afstand van tijd en cultuur
Je kunt nog veel meer voorbeelden noemen.
Dat ga ik niet doen, ik wil graag een stapje verder zetten vandaag.
Maar laat duidelijk zijn dat er een enorme afstand zit tussen de bijbel en ons leven.
Een enorme tijdsafstand, van minstens 1900 jaar,
en misschien nog wel belangrijker: een gigantische culturele kloof.
Zoals wij het al moeilijk vinden om de cultuur van bijvoorbeeld asielzoekers te begrijpen,
zo is het nog veel moeilijker om de wereld van de bijbel echt te begrijpen.

2. Verhaal van God en mens
dia 7 – verhaal van God en mens
Tóch is de bijbel geen verouderd boek!
Met het opsommen van een paar vreemde regels
doe ik namelijk geen recht aan de bijbel.
De bijbel is geen regelboek,
in de bijbel lees je het verhaal van God en mens.

dia 8 – geen boek van regels, maar van gebeurtenissen
Neem een willekeurig religieus boek, en je zult vooral regels aantreffen.
Dat is wat veel mensen die niet met de bijbel bekend zijn
verwachten als ze de bijbel gaan lezen:
een boek vol wijze lessen, met advies voor het leven.
Maar zo’n boek is de bijbel niet!

De bijbel staat niet vol met regels,
maar met gebeurtenissen, met geschiedenis.
Het gaat over hoe God met mensen omgaat,
over hoe mensen op God reageren – en dat is meestal niet best –
over hoe God zich niet door mensen laat afschrikken,
over zijn reddingsplan voor de mensheid en de hele schepping.
Het gaat over wat God gedaan heeft, doet en gaat doen.
Oftewel: het verhaal van God en mensen.

dia 9 – niet wat wij doen, maar wat God doet
De bijbel gaat niet over wat wij allemaal moeten doen,
maar over hoe ver God voor ons gaat!
Daarom staat in artikel 7 ook dat we in de bijbel
alles leren wat nodig is om behouden te worden.
Met de woorden van Handelingen 4:
de bijbel vertelt dat we door niemand anders dan Jezus kunnen worden gered,
want zijn naam is de enige op aarde die redding biedt!

Dat is ook wat Kleopas en zijn vriend in Lucas 24 leren.
Jezus legt hen de bijbel uit, zonder dat zij weten dat het Jezus is.
Maar wat worden ze getroffen door wat Jezus zegt!
Jezus laat zien dat de hele bijbel over hem gaat.
Zelfs de wetten van Mozes,
waar de meesten van ons niet zo veel mee zullen kunnen,
zelfs die wetten gaan over Jezus!
In Nehemia 8 zie je daar ook iets van.
Als het volk weer kennismaakt met Gods Woord,
barsten ze in huilen uit: ze beseffen wat een potje ze ervan hebben gemaakt.
Maar ze worden opgeroepen feest te vieren:
als je Gods Woord gaat begrijpen is er allereerst reden tot dankbaarheid!

De bijbel is geen regelboek,
maar vertelt over Gods weg met mensen.
Juist daarom raakt de bijbel nooit verouderd.
In de bijbel leer je God kennen, en zijn Zoon, Jezus Christus.
Dat raakt nooit achterhaald!

dia 10 – er is wel een vertaalslag nodig
Ja, in de bijbel staan ook veel regels, maar dat is niet de kern.
Dat is belangrijk om bij allerlei discussies over regels te beseffen:
de kern is Jezus Christus, zijn kruis, zijn opstanding en zijn koninkrijk.
Want die regels zijn onderdeel van dat grotere verhaal van God en mens.
Die regels zijn geen tijdloos briefje uit de hemel
waarin God afkondigt hoe wij hebben te leven.
Steeds vertelt God in specifieke situaties, midden in het leven,
wat daar en dan zijn weg is.
Dat kun je niet rechtstreeks naar vandaag trekken:
die regels moeten altijd vertaald worden.
Dat is wat Jezus doet in Lucas 24.
Dat is wat de priesters doen in Nehemia 8:
zij geven uitleg bij de wet, omdat anders niemand er wat mee kan.
Steeds weer moet de bijbel vertaald worden
om te ontdekken hoe God vandaag tot je spreekt.

3. De vertaalslag
dia 11 – driehoek
Maar hoe doe je dat?
Hoe maak je die vertaalslag?

Een manier om dat een beetje inzichtelijk te maken,
dat zijn deze 2 driehoeken, een grote en een kleine.
Eerst de kleine driehoek.
Bovenaan staat tekst – de bijbeltekst dus.
Die tekst klinkt in een bepaalde situatie: de context.
In die context zijn er mensen die die tekst horen: de lezers.
De grote driehoek staat er omheen.
De bijbeltekst blijft altijd gelijk,
maar onze situatie is niet de situatie van de eerste lezers,
en daarom horen wij wat anders in de tekst.

Als je wilt weten wat een bijbeltekst jou vandaag te zeggen heeft,
begin dan altijd in die kleine driehoek.
Probeer informatie te vinden over de situatie van de eerste lezers.
Dan ga je ook begrijpen hoe een tekst bij hen overkwam.
Vervolgens ga je naar je eigen situatie,
en zoek je naar wat God in die nieuwe situatie tot je zegt.

Laat ik het met een voorbeeld duidelijk maken.
Ik noemde al die tekst dat mannen meerdere vrouwen mogen hebben,
behalve als ze ambtsdrager zijn.
Zou je die tekst 1 op 1 naar vandaag trekken,
dan zou de conclusie zijn: polygamie is toegestaan.
Maar laten we de driehoeken er eens op loslaten.
Dan is de eerste vraag: in welke situatie schrijft Paulus dit?
In die tijd was er nog geen gevestigde kerk,
en kwamen velen van buiten de kerk tot geloof.
Buiten de kerk was polygamie algemeen geaccepteerd.
Wat moet je dan als kerk wanneer een man met zijn vrouwen tot geloof komt?
Hem dwingen 1 vrouw te houden en de rest weg te sturen?
Dat zou niet eerlijk zijn naar die vrouwen,
die daarna geen leven meer zouden hebben.
Dus werden ze verwelkomd in de kerk.
Maar polygamie is nooit het ideaal geweest:
daarom die opdracht van Paulus dat ze geen ambtsdrager kunnen worden.

Onze situatie is heel anders.
In Nederland is polygamie verboden.
Een grote meerderheid in Nederland vindt polygamie ‘not done’.
In die situatie moeten we niet doen alsof Paulus polygamie goedkeurt:
Paulus heeft daar juist ernstige bezwaren tegen!
De boodschap voor ons is een heel andere.
Die moet je zoeken in toetreders tot de gemeente
die misschien een andere levensstijl hebben dan wat in de kerk gebruikelijk is.
Dan is de opdracht vandaag:
geef hen ruimte, zonder te zeggen dat alles maar moet kunnen.

dia 12 – tabel
Dat over de driehoeken.
Er is nog een hulpmiddel.
Je kunt de geschiedenis van God met mensen opdelen in bepaalde fasen.
Fase 1 is het leven in het paradijs,
fase 2 de opstand van mensen tegen God,
fase 3 Gods reddingsplan door Abraham en zijn nakomelingen, Israël,
fase 4 Gods reddingsplan door Jezus,
fase 5 de kerk sinds de Geest is uitgestort,
en fase 6 de komst van Gods nieuwe wereld.
Bij het toepassen van de bijbel maakt het nogal uit
over welke fase een bepaalde bijbeltekst gaat.
Wij leven in fase 5, die van de kerk,
dezelfde fase als die van de brieven in het Nieuwe Testament.
Die brieven mogen we rechtstreekser toepassen
dan wat God door de profeten in het Oude Testament zegt.

Bijvoorbeeld Jesaja 43, waar staat:
‘Jij bent zo kostbaar in mijn ogen,
zo waardevol, en ik houd zo veel van je.’
Een prachtige tekst!
Maar let op: doe niet alsof die tekst rechtstreeks over jou gaat!
Daar is een vertaalslag voor nodig.
God zegt het tegen Israël, niet tegen willekeurig alle mensen.
Houd je rekening met die verschillende fasen,
dan kun je zeggen dat God het uiteindelijk tegen zijn Zoon zegt.
En dáárom geldt het ook voor Jezus’ volgelingen.
Dus je mag die mooie woorden wel op jezelf toepassen,
maar besef wel dat dat alleen door Jezus Christus kan!

dia 13 – Shakespeare
Tom Wright zegt over die fasen:
je kunt ze vergelijken met een toneelstuk.
Stel, er wordt een verloren gewaand toneelstuk van Shakespeare gevonden.
Er is alleen een probleem:
van het laatste bedrijf is alleen het begin bewaard gebleven.
Wat als je het toneelstuk toch wilt uitvoeren?
Dan zul je moeten improviseren.
Dat betekent niet dat je het stuk elk willekeurig eind kunt geven.
Het einde moet recht doen aan Shakespeare en passen bij de vorige bedrijven.
Zo, zegt Wright, en ik vind dat sterk, is het met de bijbel ook.
Het verhaal van God met mensen gaat door.
Het is aan ons, geleid door de Geest,
om trouw te zijn aan het verhaal dat ons bekend is,
en op basis daarvan in onze eigen tijd te zoeken naar wat we moeten doen.

4. Doen we te moeilijk?
dia 14 – doen we te moeilijk?
Ik kan me voorstellen dat iemand denkt:
doen we zo niet veel te moeilijk?
Moeten we niet gewoon lezen wat er staat?
Volgens artikel 7 is de bijbel volkomen, volmaakt en volledig.
De bijbel is duidelijk!
Maken we het nu dan niet veel te moeilijk?

Dat de bijbel duidelijk is,
betekent nog niet dat je alles direct snapt,
en je je niet hoeft te verdiepen in wat er staat.
De bijbel bestaat nu eenmaal niet uit hapklare Twitterberichten.
Petrus zegt in 2 Petrus 3 dat de brieven van Paulus moeilijk te begrijpen zijn.

dia 15 – duidelijk: de bijbel is genoeg
Waar het om gaat als we als kerk zeggen dat de bijbel duidelijk is,
is dat we niet meer nodig hebben dan de bijbel.
De bijbel vertelt ons alles wat nodig is om God te kennen.
De achtergrond van dit artikel
is dat in die tijd gezegd werd dat je op grond van de bijbel alles kunt verdedigen.
‘Elke ketter heeft zijn letter.’
Daarom zou er meer nodig zijn dan de bijbel:
je zou God pas leren kennen als de kerk de bijbel uitlegt.
Dan zegt artikel 7: nee, de bijbel is genoeg!

Tegelijk is het een waarschuwing: ga steeds terug naar de bijbel.
‘We hebben het altijd zo gedaan’,
of ‘de dominee zegt het, dus dat geloof ik’,
dat zijn geen argumenten.
Of, eentje die we vandaag waarschijnlijk vaker tegenkomen:
‘mijn gevoel zegt…’
Dan zegt artikel 7: luister niet naar je gevoel,
luister naar wat God in de bijbel zegt.
Daar gaat het om.
Mooi vind ik hoe de mensen in Nehemia 8 dat ook beseffen:
zodra de wet wordt voorgelezen, gaan de mensen staan.

dia 16 – niet: een antwoord op al onze vragen
Waar het bij de duidelijkheid van de bijbel dus niet om gaat,
is dat de bijbel pasklare antwoorden zou geven op al onze vragen.
Bijbellezen is niet altijd makkelijk,
maar blijf toch steeds naar die bijbel gaan.

5. Geleid door de Geest
dia 17 – door de Geest horen we wat God vandaag zegt
Ik zei al: dat kan niet zonder de Geest.
Dat je vanuit de bijbel altijd een vertaalslag naar vandaag moet maken,
betekent nog niet dat alleen geleerde theologen de bijbel kunnen begrijpen.
Sterker nog: zij kunnen de plan behoorlijk misslaan.
Je kunt de bijbel pas begrijpen als je wordt geleid door de Geest.
Dat is geen kwestie van intelligentie,
maar van eerbiedig naar God willen luisteren.

Niet voor niets bidden we elke zondag voordat de bijbel open gaat
om Gods Geest, zodat we Gods stem voor vandaag horen.
In de Catechismus kom je een paar keer Woord en Geest samen tegen.
Bijvoorbeeld in zondag 21:
de Zoon van God vergadert, beschermt en onderhoud zijn kerk
door zijn Geest en Woord.
De Geest staat dan zelfs voorop!
Dat is ook wat die Emmaüsgangers ervaren:
wanneer Jezus de bijbel uitlegt, staat hun hart in vuur en vlam.
Opeens zien ze hoe ze de bijbel moeten lezen.
Zonder de Geest is de bijbel een ouderwets boek,
een dode letter die interessant is voor wat vakidioten.
Maar wanneer de Geest ons leidt,
horen we er wie God is en wat hij ons vandaag zegt.

Dat betekent ook dat het uitleggen van de bijbel
niet in wat regels te vatten is.
Die modellen voor de vertaalslag, die kunnen je helpen,
het ís belangrijk om oog te hebben voor de situatie,
het ís belangrijk om oog te hebben voor verschillende fasen,
maar wat God vandaag door de bijbel tegen ons zegt,
dat kunnen we alleen horen als de Geest ons vult.

dia 18 – bid om de Geest!
Dus zoek naar Gods stem voor vandaag,
laat je in het lezen van de bijbel leiden door de Geest.
Bid dat je het mag begrijpen.
Bid dat het bij je mag binnendringen.
Bid dat je erdoor gegrepen wordt.
En vertrouw op deze belofte van Jezus:
‘als jullie je kinderen al goede gaven schenken,
hoeveel te meer zal de Vader in de hemel
dan niet de heilige Geest geven aan wie hem erom vragen.’
Amen.