Matteüs 5:3 | Gelukkig de ongelukkigen

Mark Veurink
Mark Veurink
25 juni 2017

Matteüs 5:3 | Gelukkig de ongelukkigen

image_pdfimage_print

Hoe word je gelukkig? Het is misschien wel de grootste vraag die mensen hebben. Jezus begint er de bergrede mee. Maar hij wijst een heel andere weg naar geluk dan je zou denken: de weg van zwakte!
Voor wie deze preek in een kerkdienst wil gebruiken: graag ontvang ik een melding op hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint toe.

Liturgie
Zingen: LvK Gezang 457 : 1, 2 en 4
Stil gebed
Votum en groet
Zingen: Opwekking 331
Leefregels
Zingen: OB Psalm 32 : 1 en 4
Gebed
Kinderen naar club
Lezen: Matteüs 5 : 1 – 16
Zingen: LvK Psalm 37 : 1, 2 en 4
Preek over Matteüs 5 : 3
Zingen: Psalmen voor Nu 16
Kinderen terug
Gebed
Mededelingen
Collecte
Zingen: GKB Gezang 170 : 1, 2 en 3
Zegen

Gelukkig de ongelukkigen

Inleiding
dia 1 – zwart
‘Gelukkig…’
Jezus zegt het maar liefst 9 keer:
‘gelukkig ben je als…’
Jezus wijst de weg om gelukkig te zijn.
Ik denk dat het de grootste vraag is die mensen hebben:
‘hoe word ik gelukkig?’
Jezus vertelt het gewoon!

Klinkt goed toch?
Ja, totdat je kijkt wat er nu eigenlijk staat…
Iedereen heeft wel ideeën over wanneer je gelukkig bent,
maar ik vermoed dat de ideeën van Jezus daar ver van afstaan.

dia 2 – Clinton
Philip Yancey, een Amerikaanse schrijver,
schrijft in zijn boek ‘Jezus zoals ik hem niet kende’
over dat hij een ontmoeting zou hebben met Bill Clinton,
die toen nog president van de VS was.
Soms verlang ik wel weer terug naar die goede oude tijd…
In ieder geval: Yancey mocht Clinton vertellen
wat christenen belangrijk vinden van een regering.
Yancey moet denken aan die ‘gelukkig-uitspraken’ van Jezus.
Als je van die woorden een advies aan de president maakt,
hoe zou het dan klinken?
Ik lees maar even voor wat Yancey er van zou maken:

(citaat uit Yancey, Jezus zoals ik hem niet kende, blz. 106, wegens auteursrechten hier niet overgenomen)

dia 3 – gelukkig de ongelukkigen
Wat een absurd advies zou dat zijn!
Maar zo ongeveer moet het wel hebben geklonken
in de oren van de mensen die achter Jezus aan zijn getrokken
en deze woorden uit Jezus mond hoorden!
Je kunt die woorden zo samenvatten:
gelukkig zijn de ongelukkigen.
Wat moet je daar toch mee?
Daar wil ik vandaag met jullie naar kijken,
vooral vanuit vers 3:
“Gelukkig wie nederig van hart zijn,
want voor hen is het koninkrijk van de hemel.”

1. Gelukkig de sterken?
dia 4 – grote verwachtingen van Jezus
Jezus zit op een berg,
en om hem heen een grote mensenmassa.
Ze zijn hem achternagetrokken, overal vandaan.
Jezus was nog maar net begonnen met zijn openbare optreden.
In Galilea, een achtergestelde provincie van Israël.
‘Kom tot inkeer’ had Jezus gezegd,
‘want het koninkrijk van de hemel is nabij!’
Jezus had een groep leerlingen om zich heen verzameld,
en toen was het snel gegaan.
Jezus is de rijzende ster van Galilea.
Zijn populariteit wordt met de dag groter.
Al snel komen mensen uit heel Israël naar Galilea,
om een glimp van die Jezus te kunnen opvangen.
Ze zien in Jezus een rebel
die af kan rekenen met de gevestigde orde.

Het zijn heel verschillende mensen, daar om Jezus heen,
maar in één ding zijn ze allemaal gelijk:
ze hopen op geluk.
Geef hen eens ongelijk:
wie wil er nou niet gelukkig zijn?!

Wat meer geluk kunnen ze ook wel gebruiken.
Het leven in Galilea is zwaar.
Israël is onderdeel van het grote Romeinse rijk,
maar heeft voor de Romeinen niet bepaald de hoogste prioriteit.
De belastingen zijn hoog, en er staat weinig tegenover.
Je moet je maar met de situatie redden.

De mensen dromen.
Ze dromen van een held die het gevecht met de Romeinen aangaat
en hen een verpletterende nederlaag bezorgt.
Dan zijn ze ook direct van die tollenaars af,
die hun ziel aan Romeinen verkocht hebben
en nu hun volksgenoten oplichten.
Ze dromen van een onafhankelijk Israël
waar het leven goed is,
waar anderen vol bewondering naar kijken.
Ze dromen van een sterke held
die op zijn beurt het volk weer aanzien geeft.
Gelukkig de sterken, denken ze,
want de sterken hoeven niet over zich heen te laten lopen.
Met die dromen lopen ze achter Jezus aan,
in de hoop dat hij die sterke held is.

dia 5 – onze bewondering van kracht
Gelukkig de sterken…
Dat klinkt niet zo gek.
Ook in onze wereld moet je sterk zijn.
Wij kijken op tegen krachtige mensen,
mensen die onafhankelijk zijn, zichzelf kunnen redden,
mensen die zelfverzekerd zijn, zich niets aantrekken van wat anderen vinden,
mensen die zichzelf neerzetten.
Kijk maar naar een willekeurig blok reclame op de TV:
je ziet krachtige, zelfbewuste mensen.
Zulke mensen bewonderen we.
Mensen die vol energie zitten,
die allerlei ballen tegelijk in de lucht weten te houden,
die elk probleem zien als een mooie uitdaging.
Met een houding van: ‘wij doen het wel even.’
Met hen identificeren we ons graag,
want de sterken, die zijn gelukkig.

Ok, misschien overdrijf ik wat,
maar het is wel het verhaal dat de wereld ons vertelt.
En ik ben bang dat het ook in de kerk diep is doorgedrongen.
We zetten ons graag als krachtige mensen neer.
Zelfs als je een rotweek achter de rug hebt,
of door een zwarte periode in je leven gaat,
zeg je al snel dat het naar omstandigheden goed gaat
en dat je niet mag klagen…
We houden van krachtige mensen:
mensen die van aanpakken weten,
die hun verantwoordelijkheid nemen
en zo de kerk verder helpen.
Gelukkig de sterken…

2. Gelukkig de ongelukkigen!
dia 6 – gelukkig de ongelukkigen!
Dan krijg je bij Jezus een koude douche.
Niks geen ‘gelukkig de sterken, en ik zal jullie sterk maken’.
Nee, in al die zaligsprekingen, in al die ‘gelukkig-uitspraken’,
stelt Jezus de verwachtingen radicaal bij.
Het klinkt allemaal niet heel gelukkig, wat Jezus zegt.
Stel je een land voor,
vol mensen die Jezus hier gelukkig prijst.
Ze zijn verdrietig, worden vervolgd en uitgescholden.
Dat klinkt als een nogal ongelukkig land.
Maar Jezus zegt: ‘gelukkig de ongelukkigen’.

dia 7 – het koninkrijk bestaat uit zwakke mensen
Jezus sluit niet aan bij de droom die mensen hebben: integendeel!
Jezus zet geen sterke mensen neer, maar zwakkelingen:
mensen die over zich heen laten lopen.
Dat koninkrijk, waar Jezus zijn verkondiging mee begon,
en waardoor Jezus zulke mensenmassa’s op de been bracht,
dat koninkrijk bestaat uit zwakke mensen,
die naar de maatstaven van de wereld wel diep ongelukkig moeten zijn.
En denk niet dat je er 1 of 2 uitspraken van Jezus uit kunt pikken
waar jij jezelf wel in herkent,
en de rest lekker kunt laten voor wat ze zijn.
Nee: die ‘geluk-uitspraken’ zijn een totaalpakket:
samen geven ze een beschrijving van echt geluk.

dia 8 – ‘jullie zijn pas echt gelukkig’
Hoe zou dit zijn overgekomen
op de mensen die Jezus gevolgd zijn
in de hoop dat hij hen weer gelukkig zou maken?
Voor velen zal het een teleurstelling zijn geweest:
‘ik zoek geluk, geen ongeluk!’
Maar de meeste mensen blijven zitten.
In Matteüs 7, als Jezus eindelijk is uitgesproken,
staat dat de mensen diep onder de indruk zijn van Jezus’ woorden.
Jezus is niet iemand die mooie praatjes verkoopt,
maar iemand die weet waar hij het over heeft.

Bekijk het eens anders.
Wat voor mensen zie je op die berg?
Zijn dat nou zulke krachtige mensen?
Nee, het zijn mensen die door het leven gebutst zijn,
aan hun lot overgelaten door de wereld van de sterken.
Zij krijgen te horen: ‘willen jullie gelukkig zijn?
Geluk is veel dichter bij dan je denkt!
Je hoeft niet eerst sterk te worden om gelukkig te zijn.
Nee, jullie zijn pas echt gelukkig te prijzen!’
Jezus geeft niet allerlei onmogelijke opdrachten,
nee: hij ziet de mensen, beschrijft hun situatie,
en verklaart hen gelukkig.

‘Gelukkig wie nederig van hart zijn.’
Ik denk dat al die uitspraken van Jezus hier samenkomen.
Of met de woorden van de Bijbel in Gewone Taal:
‘het echte geluk is voor mensen die weten dat ze God nodig hebben.’
Dat is waar het uiteindelijk om gaat:
weten dat je niets hebt, dat je zonder God niemand bent.
Dan zegt Jezus: gelukkig ben je.
Het is niet voor niets dat Jezus
aan de lopende band zulke mensen aantrekt.
Tollenaars, melaatsen, hoeren, bezetenen, bedelaars:
mensen voor wie Jezus de laatste hoop is.

dia 9 – in ongeluk het geluk vinden
Jezus zegt er iets achteraan:
‘gelukkig wie nederig van hart zijn
want voor hen is het koninkrijk van de hemel.’
Dat klinkt misschien als: ‘het is nu even afzien,
maar jullie tijd komt nog wel.’
Dat is niet wat Jezus bedoelt.
Eerder zei hij al: ‘het koninkrijk is nabij’.
Wanneer je weet dat je God nodig hebt,
dan begint dat koninkrijk al, dan mag je dat geluk al vinden.

Dat klinkt misschien nog wat raadselachtig.
Laat ik wat vertellen over mijn eigen ervaring.
Ik herken dat ik juist in dieptepunten,
juist op de moment dat ik op mijn zwakst ben,
een heerlijke rust over mij heen krijg.
Als ik me niet groot voor hoef te doen.
Als alle pretenties wegvallen.
Als ik mijzelf tegenkom.
En me dan realiseer dat ik voor God
me helemaal niet anders voor hoef te doen dan ik ben.
Dat ik bij hem zwak mag zijn,
en dat hij me nooit afwijst.
Dát is voor mij het diepste geluk.

3. Streven naar ongeluk?
dia 10 – streven naar ongeluk
Gelukkig de ongelukkigen!
Moet je dan maar streven naar ongeluk?
Je machteloos en arm maken?
Moet je de pijn dan maar opzoeken,
alles om maar gelukkig te worden?

dia 11 – oplichters
Deze week in het nieuws
was dat veel Nederlanders slachtoffer zijn geworden
van een stel oplichters uit India
die zich aan de telefoon voordeden als medewerkers van Microsoft.
Ga je met hen in zee,
dan nemen ze eerst de controle over je computer over,
en direct daarna ook de controle over je bankrekening…
Moeten we ons maar laten oplichten,
om bij die groep gelukkigen van Jezus te horen?

dia 12 – zwak zijn is geen doel op zich
Nee, dat is dus niet de bedoeling!
Het goede nieuws van Jezus is nu juist dat hij bevrijdt!
Jezus geneest de zieken.
Jezus komt op voor de armen.
Jezus haalt mensen uit hun isolement.
Zwak zijn, niets te vertellen hebben,
dat is geen doel op zich!

Waar het Jezus om gaat, is het hart.
Wat zijn de dingen waarvan jij gelooft dat je er gelukkig van wordt?
Als je ’s avonds in bed ligt en wilt gaan slapen,
waar denk je dan aan?
Hoe zie jij jezelf graag?
Je hebt best kans dat het je vertelt
hoe jij probeert God niet nodig te hebben.
Ook als je niet zwak bent,
als je krachtig bent en het je voor de wind gaat,
ook dan kun je dat geluk van Jezus vinden.
Als je maar niet denkt dat je gelukkig bent ómdat je krachtig bent.
Denk jij dat je jezelf gelukkig kunt maken,
of weet je dat je God nodig hebt?

dia 13 – voor krachtige mensen is het wél moeilijker
Eerlijk is eerlijk:
voor rijke, krachtige, succesvolle mensen is dat moeilijker
dan voor arme, zwakke, mislukte mensen.
Juist als je niets hebt,
als je niet alleen arm van geest bent,
zoals het in nog weer andere bijbelvertalingen staat,
maar ook daadwerkelijk arm,
is er ook niet de verleiding om ergens anders je geluk te zoeken.
Je hebt gewoon geen keuze.
Krachtige mensen hebben het moeilijker:
ze hebben zoveel reserveopties.
Op het eerste gezicht lijken die ook gelukkig te maken,
en dat op een manier die nergens pijn doet,
maar schijn bedriegt…

4. Durf zwak te zijn!
dia 14 – durf zwak te zijn!
Deze week keek ik met Hanneke een of andere serie.
Welke serie, dat doet er nu even niet toe.
In ieder geval had de hoofdpersoon veel aan zijn hoofd,
hij liep hard tegen zichzelf aan,
en verzuchtte: ‘ik ben zo moe.’
Dat raakte mij: ‘ik ben zo moe.’
Wat vinden we het moeilijk om dat toe te geven!
Wat doen we vaak alsof we vol energie zitten.
Maar mag je ook nog moe zijn?
Durven we zwak te zijn?

dia 15 – mag ik zwak zijn?
Ik vroeg het mijzelf af: mag ik van mijzelf zwak zijn?
Mag ik God nog nodig hebben?
Of moet ik altijd indruk maken,
altijd antwoorden hebben
en altijd vooruit gaan?
Wat vermoeiend is dat trouwens!
Het wordt misschien zelfs wel van mij verwacht, juist als dominee.
Dat ik indruk maak, met een krachtige presentatie,
dat ik antwoorden heb, namens God,
en dat ik vol plannen zit voor de toekomst van de kerk.
Jezus wijst mij een andere kant op:
mag ik nog met lege handen staan?
Mag ik het niet weten?
Mag ik moe zijn en huilen?
Wat een ruimte geeft dat!

dia 16 – geven we elkaar ruimte zwak te zijn?
Laten we elkaar alsjeblieft die ruimte geven!
Laten we hier in de kerk niet doen alsof we sterk zijn.
Dan overschreeuwen we onszelf alleen maar.
In één ding zijn we allemaal gelijk:
zonder God zijn we nergens!
Laten we zwak zijn!
Als Jezus zegt: ‘gelukkig wie nederig van hart zijn’,
waarom zouden wij dan zo nodig willen laten zien dat we sterk zijn?
De kerk is een verzameling van zwakkelingen, van losers.
Laten we alsjeblieft niet de indruk wekken dat het anders is!

Geef elkaar de ruimte om zwak te zijn.
Dat betekent vooral dat je luistert.
Dat als iemand vertelt over wat moeilijk is,
dat je dan niet met allerlei antwoorden komt,
want dat is maar al te vaak een manier om te vluchten voor zwakheid,
maar dat je naast iemand gaat staan
en de pijn van de ander toelaat in je eigen hart.

dia 17 – in de puinhopen mag je het koninkrijk vinden!
Mag jij zwak zijn?
Stop met vluchten.
Met doen alsof jij krachtig bent.
Wees niet bang om jezelf onder ogen te komen.
Niet bang om anderen onder ogen te komen.
Niet bang om God onder ogen te komen.
Want in je zwakheid ben je sterk!
Juist daar, in de rokende puinhopen van het leven,
mag je het koninkrijk vinden,
mag je ontdekken dat God je alles wil geven.

‘Gelukkig wie nederig van hart zijn,
want voor hen is het koninkrijk van de hemel.’
Amen.