Deuteronomium 7:1-11 – God van oorlog of van vrede?

Mark Veurink
Mark Veurink
4 januari 2015

Deuteronomium 7:1-11 – God van oorlog of van vrede?

image_pdfimage_print

God is een God van vrede. Maar in Deuteronomium 7 geeft hij ook de opdracht om 7 volken uit te roeien. Hoe kan dat? Is God een wrede God die aanzet tot oorlogsmisdaden? Dit is de eerste leerpreek in een serie van 3 over moeilijke kanten van God in het Oude Testament.

Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende powerpoint toe.
Bij deze preek is een blad beschikbaar met verwerkingsvragen: DoorSpreken.

Liturgie
Zingen: LvK Lied 285 : 1 en 2
Stil gebed
Votum en groet
Zingen: Psalm 46 : 1 en 3
Gebed
Preek (tijdens preek lezing Deuteronomium 7 : 1 – 11)
Zingen: Psalm 44 : 1 en 2
Geloofsbelijdenis
Zingen: Opwekking 354 : 1 en 2 (refrein 3x)
Gebed
Collecte
Zingen: Psalm 47 : 1, 2 en 4
Zegen

God van oorlog of van vrede?

Introductie serie
dia 1 – NBV
In 2004 verscheen de Nieuwe Bijbelvertaling,
de bijbelvertaling die we in de kerk meestal gebruiken.
Kort daarna werd ik door een vriend gewezen op een leesrooster
om de hele bijbel in een jaar tijd te lezen.
Dat zijn elke dag ongeveer 4 hoofdstukken.

Die uitdaging ben ik aangegaan.
Ik was toen 17, en we lazen thuis vaak uit de bijbel.
Maar in korte tijd hele bijbelboeken lezen,
dat had ik nog nooit eerder gedaan.
Ik heb het gedaan en ik kan het je aanbevelen.
En als 1 jaar te kort is: er zijn ook roosters om de bijbel in 2 of 4 jaar te lezen.

Het mooie van zulke roosters, is dat je de hele bijbel leest.
En daardoor heb ik geweldige dingen ontdekt.
Het boek ‘Prediker’ had ik nog nooit bewust gelezen,
terwijl het een prachtig boek is.
Bekende verhalen gingen voor mij ook opnieuw leven,
ik weet nog dat ik erg onder de indruk raakte van koning Hizkia.

Maar er was ook een andere kant.
Vooral in het Oude Testament kwam ik best vaak dingen tegen
die ik het liefst zou willen doorstrepen.
Gedeelten over geweld, oorlog, wraak, straf,
en meer van dat soort onprettige dingen.
Dat past toch niet bij de God die liefde is?

In de tweede eeuw na Christus leefde een zekere Marcion.
Hij heeft die dingen inderdaad doorgestreept.
Hij kon niets met de God van het Oude Testament,
dus haalde hij het maar uit de bijbel.
In onze bijbel staat het Oude Testament wel.
Maar ik denk dat we in de praktijk vooral een bepaald deel lezen:
het Nieuwe Testament, een paar mooie Psalmen en wat bemoedigende profetieën.

dia 2 – overzicht serie
Wat moet je toch met die moeilijke kanten van God in het Oude Testament?
Bij dat onderwerp wil ik in drie leerdiensten stilstaan.
Vandaag over of God een God is van oorlog of van vrede.
Volgende week over of God een God is van straf of van vergeving.
En over twee weken over of we moeten bidden om wraak
of juist moeten bidden voor onze vijanden.

Deuteronomium 7
Vandaag dus over oorlog en vrede.
In de bijbel staan prachtige dingen over vrede.
Maar in het gedeelte wat we nu gaan lezen, Deuteronomium 7,
geeft God juist de opdracht om oorlog te voeren.
Zometeen, na het lezen van dat gedeelte,
stel ik jullie de vraag: wat roept dit gedeelte bij je op?
Dus houdt dat tijdens het lezen al in je achterhoofd.
We lezen: Deuteronomium 7 : 1 – 11.
dia 3 – bijbellezing

dia 4 – wat roept dit bijbelgedeelte bij je op?
Zoals aangekondigd, een vraag aan jullie:
wat roept dit bijbelgedeelte bij je op?
Wie wil daar wel iets over zeggen?
(Evt. wat het bij mijzelf oproept:
er staan prachtige dingen in over Gods liefde
maar ik heb vooral medelijden met de volken die uitgemoord moeten worden
en snap niet hoe het kan dat God zo’n opdracht geeft.)

1. Opdracht tot genocide?
dia 5 – opdracht tot genocide?
Dit soort gedeelten uit de bijbel roepen veel vragen op.
En misschien kun je er voor jezelf nog wel mee leven,
omdat je geaccepteerd hebt dat je God nu eenmaal niet altijd kunt begrijpen.
Maar christenen zijn niet de enigen die wel eens wat uit de bijbel lezen.
Niet-christenen lezen dit soort bijbelgedeelten ook,
en vragen christenen: ‘is dit jullie God?
Jullie geloven toch dat God liefde is?
Maar hier staat het toch gewoon, dat God opdracht geeft tot genocide?’

dia 6 – Pieter Derks
Ik wil even een stukje voorlezen uit een radiocolumn van Pieter Derks.
Pieter Derks is een cabaretier, iemand met een scherpe blik op de wereld.
Het is een column uit augustus 2014, het gaat over de opmars van ISIS in Syrië en Irak.
Daarover nu een stukje uit zijn column:

“We zijn al een paar maanden getuige van de opmars van ISIS.
Het is natuurlijk doodeng om te zien wat daar gebeurt,
en de vraag is vooral: waar gaat dit heen, waar gaat dit eindigen.
Ik heb al een paar weken het gevoel:
ik ken dit verhaal ergens van, het kwam mij zo vaag bekend voor.
Het deed me ergens aan denken,
het verhaal van een religieus figuur die met zijn volk door de woestijn trekt.
Een leger zonder land, op pad om te vuur en te zwaard een eigen rijk te stichten.
En ineens schoot het me natuurlijk te binnen: het verhaal van Mozes.
Hoe gruwelijk dit ook is, we zijn ineens allemaal live getuige van een bijbelverhaal.
Al Baghdadi kan als hij de strijd wint, zomaar de Mozes van deze tijd worden.
Dat is geen leuk verhaal, maar dit is hoe elk geloof begint.
Ik realiseerde me opeens: als ISIS wint, zijn wij dus over een paar eeuwen
de bad guys in hun bijbelverhalen.” (…)
“(Het geweld van) ISIS blijft natuurlijk gruwelijk,
maar ik vond het wel een indringende gedachte dat dit precies de ellende is
waar ook onze hele beschaving op gebaseerd is.
Ik kwam tijdens een kort rondje google deze religieuze opdracht tegen:
‘doodt al wat onder de jeugdigen van het mannelijk geslacht is,
en ook alle vrouwen die gemeenschap met een man hebben gehad, zult gij doden.
Maar alle jeugdigen onder de vrouwen,
die geen gemeenschap met een man hebben gehad,
zult gij voor u laten leven.’
En voor alle duidelijkheid: dit komt niet van de website van ISIS,
dit is de opdracht die Mozes en Aäron volgens de bijbel kregen.”

dia 7 – geeft God opdracht tot oorlogmisdaden?
Wow, het klinkt alsof er geen speld tussen te krijgen is:
de gruwelijke dingen die ISIS in het Midden Oosten doet,
zijn net zo gruwelijk als Gods opdrachten aan Israël.
En Pieter Derks houdt het voor christenen heel vriendelijk:
hij maakt christenen niet belachelijk dat zij in die God geloven.
De hele westerse beschaving is gebouwd op het christelijk geloof.
Ook al is hij zelf geen christen,
toch ziet hij Mozes als onderdeel van zijn eigen verhaal.

Maar klopt het?
Kun je het geweld dat Israël in opdracht van God doet, vergelijken met ISIS?
Of met andere zwarte bladzijden uit de geschiedenis:
de burgeroorlogen in Rwanda of Joegoslavië in de jaren ’90,
waar buren elkaar de meest verschrikkelijke dingen hebben aangedaan.
In Deuteronomium 7 lijkt het er wel op.
Er wordt een lijst gegeven van zeven volken, die volledig moeten worden uitgeroeid.
De motivatie: ze hebben een andere godsdienst dan Israël.
Vandaag zouden we dat religieus gemotiveerde genocide noemen, volkerenmoord.
Een grotere oorlogsmisdaad is niet te bedenken.

dia 8 – hoe zou jij op Pieter Derks reageren?
Ik wil jullie vragen om even in twee- of drietallen te overleggen.
Pieter Derks zegt: ‘we hebben een afkeer van wat ISIS doet,
maar in de bijbel staat toch gewoon hetzelfde?!’
Hoe zou jij op hem reageren?
Ik geef jullie een minuut, en haal dan wat dingen terug.

2. 5 Denkrichtingen
dia 9 – boeken
Het is nog niet zo gemakkelijk:
hoe kan God, die liefde is, opdracht geven om volken uit te roeien?
Wij zijn niet de eersten die daarover nadenken.
Er zijn ook boeken over geschreven.
Twee boeken hebben mij voor deze preek erg geholpen:
het boek: ‘is dit onze Vader?’ door Hetty Lalleman
en het boek: ‘de God die ik niet begrijp’ door Christopher Wright.
Als je meer over het onderwerp wilt weten,
kan ik deze boeken van harte aanbevelen.
Maar zelfs in die boeken wordt het probleem niet helemaal opgelost.
Er blijven altijd dingen over van God die wij niet kunnen begrijpen.
Er is geen sluitend antwoord, er zijn wel denkrichtingen.
Ik geef er vijf, die helpen om Deuteronomium 7 beter te begrijpen.

dia 10 – de opdracht is eenmalig
De eerste is dat Deuteronomium 7 ook direct de moeilijkste tekst is
over wat God met oorlog te maken heeft.
Het is niet zo dat het Oude Testament vol staat met zulke teksten.
Ja, in het Oude Testament worden veel meer oorlogen beschreven.
Maar die oorlogen waren gericht op de verdediging van het land.
Dat is natuurlijk wel iets anders dan een land binnen vallen.
En soms wordt zelfs gezegd dat Israël oorlog ging voeren terwijl God dat niet wilde.
In Deuteronomium 7 is dat anders:
Israël valt een gebied binnen en God zelf geeft de opdracht.
Maar het is niet zo dat God steeds zulke opdrachten geeft.
Dat maakt die opdracht in Deuteronomium 7 niet minder moeilijk,
maar geeft wel even het perspectief: het gaat om een eenmalige opdracht.

dia 11 – de bewoners van Kanaän worden gestraft
Dan de tweede.
Er worden zeven volken genoemd die uitgeroeid moeten worden.
Ik voel altijd al snel mee met de underdog.
Daarom ben ik ook voor SC Heerenveen, maar dat terzijde…
Je zou zomaar medelijden krijgen.
Het is toch zielig voor hen, die arme en weerloze volken,
tegen Israël maken ze toch geen schijn van kans?
Nou, in werkelijkheid is Israël de underdog: alleen door God kunnen ze het winnen.
En zielig, nee, niet bepaald, het waren bijzonder wrede volken.
Het zijn geen onschuldige burgers die door wrede strijders worden uitgemoord.
In Deuteronomium 12 wordt duidelijk wat hun ware aard is:
‘Wees niet nieuwsgierig naar hun goden. (…)
De Heer, uw God, verbiedt u dat.
Want zij hebben voor hun goden alles gedaan wat de Heer verafschuwt;
ze hebben zelfs hun zonen en dochters als offer voor hen verbrand.’
Ze offerden hun eigen kinderen.
Op andere plekken in de bijbel leren we nog meer over hen:
seks met dieren is voor hen normaal en van wat rechtvaardig is, trekken ze zich niets aan.
De bewoners van Kanaän zijn geen lieve volken!
God heeft hen lang hun gang laten gaan.
In de tijd van Abraham heeft God het al over hun misdaden,
maar pas in de tijd van Jozua, kondigt God al aan in Genesis 15,
‘hebben de Amorieten zo veel misdaden bedreven dat de maat vol is.’
De bewoners van Kanaän zijn niet zielig:
ze worden gestraft voor hun verschrikkelijke gedrag.

dia 12 – Israël wordt beschermd tegen verkeerde invloeden
Dan de derde denkrichting.
Die is te vinden in Deuteronomium 7 zelf, in vers 16:
‘Daarom moet u alle volken die hij aan u uitlevert vernietigen,
zonder medelijden te tonen.
Dien hun goden niet, want dat zou uw ondergang betekenen.’
Het gaat niet om zeven willekeurige volken,
het gaat om volken die leven in Kanaän, het beloofde land.
Als Israël tussen die volken zou gaan wonen,
is de verleiding te groot om hun goden te gaan vereren.
God wil Israël juist beschermen tegen verkeerde invloeden.
Het land moet worden schoongemaakt van afgodendienst,
alles wat aan de goden herinnert, moet worden vernietigd.
Daarom moeten die zeven volken ook uitgeroeid worden.
Trouwens, uiteindelijk is dat niet gebeurd.
En in Deuteronomium 7 gaat het daar ook al over:
als die volken toch blijven leven, mogen er geen gemengde huwelijken komen.
Israël mag niet onder de invloed komen van andere goden,
want God wil verder met Israël.
En als Israël wel onder die invloed komt,
later in de geschiedenis gebeurt dat ook,
dan wordt Israël daar net zo goed voor gestraft.

dia 13 – Israël mag niet pronken met oorlogen
De vierde denkrichting is de manier waarop Israël oorlog voert.
Wij kijken al snel door onze westerse bril,
en of in oorlogen tenminste het verdrag van Geneve wordt gehandhaafd.
Maar van bloederige oorlogen keek in die tijd niemand op: het hoorde erbij.
Regels over oorlogsvoering waren er niet.
Behalve in Israël!
In Deuteronomium 20 staat een uitgebreide oorlogswet.
Iedereen die een reden heeft om niet te vechten, is vrijgesteld van de oorlog.
Israël moet niet vertrouwen op soldaten, maar op God zelf.
Als er een stad wordt aangevallen, moet Israël eerst proberen een vredesregeling te treffen.
Dat soort dingen laat zien dat oorlog niet normaal is.
Die zeven volken zijn een uitzondering: daar moet Israël hard oorlog voeren.
Maar ook in die oorlog geldt dat God de overwinning geeft.
En als je verder gaat lezen in het boek Jozua,
dan worden de oorlogen beknopt weergegeven.
Als in die tijd een land oorlog voerde en won,
dan beschreven ze hun overwinning het liefst zo wreed mogelijk,
zodat iedereen van hen onder de indruk zou zijn.
Israël pronkt niet met het bloedvergieten.
Want oorlog is voor Israël, in tegenstelling tot andere volken in die tijd, geen ideaal.

dia 14 – het einddoel is vrede voor alle volken
Daarmee komen we al bij de laatste denkrichting.
Het uiteindelijke doel is vrede.
Volken in die tijd waren steeds bezig met de vraag: hoe kunnen wij ons land uitbreiden.
Zoals Putin dat doet met Oekraïne, Hitler dat deed met alle buurlanden,
en Nederland dat net zo goed deed met onder andere Indonesië.
Bij Israël is dat anders.
Zij zijn een volk zonder land,
maar God vertelt van tevoren al wat de grenzen zullen zijn.
Het doel is niet dat Israël steeds groter wordt,
het doel is vrede in het kleine gebied van Israël.
En wie de God van Israël kent, mag meedoen met die vrede.
Een hele wonderlijke tekst staat in Zacharia 9:
‘de Filistijnen zullen in Juda worden opgenomen,
en Ekron zal met ons verbonden zijn zoals de Jebusieten.’
Die Jebusieten waren een van de zeven volken,
opeens horen ze erbij!
En de Filistijnen ook al.
Het uiteindelijke doel van God is vrede voor alle volken.
Op de weg daar naartoe zijn oorlogen,
ook oorlogen waar God zelf opdracht voor geeft.
Maar in Jesaja 2 laat God het einddoel zien:
‘Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers
en hun speren tot snoeimessen.
Geen volk zal nog het zwaard trekken tegen een ander volk,
geen mens zal meer weten wat oorlog is.’

dia 15 – gelegenheid om te reageren
Ik hoop dat deze 5 denkrichtingen je helpen.
Zometeen wil ik nog iets zeggen over wat het voor ons betekent
dat God hier opdracht geeft tot heftig geweld.
Maar eerst is er even gelegenheid om te reageren.
Helpt dit verhaal je verder?
Heb je nog vragen over?
Is er iets niet helemaal duidelijk?
Dan kun je het nu vragen.

3. Gods geweld en wij
dia 16 – Gods geweld en wij
Dan gaan we naar het laatste:
wat betekent het voor ons dat God die opdracht gaf om bepaalde volken uit te roeien?
Want dat moeilijke gedeelte staat wel in de bijbel.
Natuurlijk, dat was een opdracht die God toen aan Israël gaf,
niet een opdracht die God vandaag aan ons geeft.
Maar dat betekent niet dat als je in de bijbel leest,
je maar snel langs Deuteronomium 7 moet bladeren omdat het toch niet over ons gaat.
Ook in Deuteronomium 7 kun je God leren kennen.
Wat betekent het voor ons dat God geweld kan laten gebruiken?

dia 17 – er zijn bij God grenzen
Ik wil drie dingen noemen.
Het eerste: er zijn bij God grenzen.
God vindt niet alles maar goed.
Dat de bewoners van Kanaän de meest verschrikkelijke dingen doen,
kinderen offeren, de zwakken in de samenleving uitbuiten, daar kan God niet tegen.
God is liefde, en juist daarom moet hij ingrijpen.
Dat doet God niet impulsief, hij heeft meer dan 400 jaar geduld gehad.
Maar er komt een moment dat voor God de maat vol is.
En dat is niet typisch iets voor het Oude Testament.
In Romeinen 1 schrijft Paulus:
‘Vanuit de hemel openbaart Gods toorn zich over al het kwaad en onrecht
van hen die met hun onrechtvaardigheid de waarheid geweld aandoen.’
God laat niet alles maar gebeuren, er zijn grenzen.
En dat is maar goed ook!
God komt op voor een rechtvaardige wereld, en soms is daar geweld bij nodig.
Voor ons betekent dat: denk niet te makkelijk over God, maak hem niet lief.
Het is God menens!

dia 18 – laat je niet verleiden
Het tweede: laat je niet verleiden.
De zeven volken moeten worden uitgeroeid,
zodat Israël door hen niet verleid wordt om afgoden te gaan dienen.
De bedoeling was dat Israël zou wonen in een land zonder verleiding.
Voor christenen is het niet de bedoeling om zich terug te trekken in een eigen land.
Een land zonder verleidingen, met alle christenen bij elkaar.
Christenen staan midden in de wereld, en krijgen met elke verleidende afgod te maken.
Deuteronomium 7 is voor ons een dringende oproep:
laat je niet verleiden om andere goden dan God te vereren,
zoals de god van het geld of de god van het lichaam.
Die afgoden moeten in je leven uitgeroeid worden.
Een heftige strijd!

dia 19 – onze vrede heeft een hoge prijs
En dan het laatste.
Pieter Derks, die cabaretier, zei al dat zulke moeilijke bijbelgedeelten
deel zijn van het verhaal van onze samenleving.
Voor christenen geldt dat nog veel meer:
Deuteronomium 7 is deel van het verhaal van de redding.
Dat komt mooi naar voren in Psalm 47, die we nog gaan zingen.
Dat begint met:
‘Klap in de handen, o volken, juich God toe met jubelzang.’
En waarom moeten de volken, moeten wij, voor God juichen?
‘Volken dwong hij voor ons op de knieën.’
Wij mogen juichen, ook om de God van Deuteronomium 7.
Want ook daar is God bezig met het grote einddoel:
vrede voor iedereen op een eerlijke wereld.
Een vrede met een hoge prijs:
in het Oude Testament veel oorlogen,
in het Nieuwe Testament zelfs het leven van Gods eigen zoon.
Aan het kruis op Golgota is de oorlog op zijn hoogtepunt.
Door het geweld heen brengt hij vrede.
Amen.